ورود عضویت
ارسال فایل
جادۀ سید الشهدا (ع)
13:23 - 1394/06/24
جادۀ سید الشهدا (ع)

جادة سيدالشهدا(ع)

 

اوضاع جنگ در آن زمان و لزوم احداث جادۀ سیدالشهدا (ع)

عمليات خيـبر، يكي از مهم‌ترين عمليات‌هايي بود كه در دوران دفاع مقدس انجام شد و اهميت آن در اين بود كه رزمندگان اسلام با استفاده از اصلِ غافلگيري، وارد خاک عراق شده، 20 کيلومتر از آب‌هاي هورالعظيم را پشت سر گذاشته و توانستند جادة بصره ـ بغداد را زير آتش قرار داده و رفت و آمد را در آن مختل نمايند. در اين عمليات، جزاير مجنونِ شمالي و جنوبي (بعدها خيـبر نام گرفتند) که از مراکز مهم نفتي عراق بوده و داراي بيش از 8 ميليارد بشکه ذخاير نفتي و حدود 60 حلقه چاه نفت بودند، به تصرف رزمندگان اسلام درآمد.

به يُمن احداث «پل خيـبر» كه يكي از شاه‌كارهاي مهندسيِ سنگرسازان بي‌سنگرِ جهاد بود، رزمندگان توانستند مواضع خود را در جزاير مجنون تثبيت نمايند. اين عمليات به آزادسازيِ حدود 1000 كيلومترمربع در هورالعظيم، 140 كيلومترمربع در جزاير مجنون و 40 كيلومترمربع در منطقة «طلائيه» انجاميد. بيش از 000/13 تَن از نيروهاي دشمن كشته و مجروح و 1140 تَن هم اسير شدند. هم‌چنين 150 دستگاه تانك و نفربر، 200 دستگاه خودرو، 6 فروند هواپيما و 9 فروند بالگرد دشمن منهدم شده و 10 دستگاه تانك و 60 دستگاه خودروي نظامي هم به غنيمت گرفته شد.

قطع جادة ارتباطي بصره ـ بغداد از اهميّت خاصي برخوردار بود و حفظ اين موفقيّت، اهميتِ بيشتري داشت. پل خيـبر، بيشتر براي رعايت اصلِ غافلگيري ساخته شده بود تا رزمندگان و تجهيزات سبك، بتوانند از آن عبور كنند كه موفق هم بود. اما براي حفظ مواضعِ به دست آمده، به انتقال تجهيزات سنگين به خطوط مقدم نياز بود كه اين كار از طريق پل خيـبر، شدني نبود. از اين جهت فرماندهان جنگ، پيشنهاد احداث مسيري كه ظرفيت بالايي در جابه‌جايي داشته باشد را به مسئولين «پشتيباني و مهندسيِ جنگ جهاد» (پ.م.ج.ج) ارائـه دادند.

درحقيقت اين مسير مي‌بايست از وسط آب‌هاي هورالعظيم عبور كرده و به جزاير مجنون برسد. تمام طرح‌ها و ايده‌ها به ساخت يك جاده ختم مي‌شد، اما سؤال اين بود كه چه زيرساختي مي‌توانست بسترِ جاده باشد؟ همان‌گونه كه مشخص است مهم‌ترين عاملِ موفقيت در جنگ، استفاده از زمان است و هر كاري مي‌بايست در كوتاه‌ترين زمان انجام شود. براي احداث جاده در هورالعظيم، طرح‌هاي مختلفي ارائـه و حتي بعضي از آن‌ها هم آزمايش شد. به عنوان مثال، براي ايجاد زيرساخت در آبِ با عمق 3 تا 4 متر و كفِ باتلاقيِ هورالعظيم، ريختنِ ضايعات آهن به همراه ضايعات لاستيك، مورد آزمايش قرار گرفت كه جواب نداد.

بعد از گذشت چهار روز از اقدام جهاد براي ساخت جاده، درنهايت تصميم بر اين شد كه جاده‌يي «خاكي» احداث شود. طول مسير، 14 كيلومتر بود كه بخش عمدة آن در مناطق ني‌زار قرار داشت. (ني‌هاي بلندي كه 3 تا 4 مترِ آن زير و 2 تا 3 مترِ آن هم روي سطح آب بود.) به قولِ يكي از جهادگران، ظواهر امر نشان مي‌داد كه اين كار، شدني نيست اما با توكل به خداوند متعال و حضرت سيدالشهدا، اين امر اتفاق افتاد.

جنس خاك ساحلِ هور در سمتِ ايران، «رُس» بود و كمپرسي‌ها مي‌توانستند از همان نزديكيِ محل، براي احداث جاده خاك بياورند. خاك‌هاي برداشت‌شده، در محلي تخليه و جمع مي‌شد تا رطوبت آن گرفته شود و سپس براي استفاده در احداث جاده، با كمپرسي به آن‌جا حمل مي‌شد.

 

01 بارگیری کمپرسی‌های حامل خاک جهت خاکریزی در آب‌های هورالهویزه و احداث جادۀ سیدالشهدا

01 بارگیری کمپرسی‌های حامل خاک جهت خاکریزی در آب‌های هورالهویزه و احداث جادۀ سیدالشهدا

02 بارگیری کمپرسی‌های حامل خاک جهت خاکریزی در آب‌های هورالهویزه و احداث جادۀ سیدالشهدا

03 صف کمپرسی‌ها برای تخلیۀ خاک در مسیر احداث جاده در آب‌های هورالهویزه

03 صف کمپرسی‌ها برای تخلیۀ خاک در مسیر احداث جاده در آب‌های هورالهویزه

04 بازگشت کمپرسی‌ها پس از تخلیه - عزیمت برای بارگیری مجدد

04 بازگشت کمپرسی‌ها پس از تخلیه - عزیمت برای بارگیری مجدد

05 خاکریزی در مسیر احداث جاده در میان نی‌زارهای هورالهویزه

05 خاکریزی در مسیر احداث جاده در میان نی‌زارهای هورالهویزه

 

نحوۀ احداث جادۀ سیدالشهدا (ع)

نحوة ساخت جاده اين‌گونه بود كه يك يا چند كمپرسي، خاك را در انتهاي جاده (كه تا آن لحظه احداث شده بود) تخليه كرده و سپس بولدوزرها اين خاك‌هاي جديد را هُل داده و به درون آب مي‌ريختند. در حالي كه خاك‌هاي جديد بر روي خاك‌هاي قبلي لغزيده و در آب ريخته مي‌شد، خاك‌هاي قبلي هم زير چرخ بولدوزرها لِـه مي‌شدند. درحقيقت بولدوزر، هم خاك‌هاي جديد را هُل مي‌داد و هم خاك‌هاي قبلي را به هم مي‌فشرد. خاكي كه براي احداث جاده استفاده مي‌شد از جنس رُس بود. خاك رُس به گونه‌يي‌ست كه به دليل كوچك‌بودن ذرات، مقدار آبِ كمتري به داخل آن نفوذ مي‌كند و اگر فشرده شود، مانند جدارة كوزه عمل كرده و مانعِ نفوذ آب به درون خود مي‌شود. راه نفوذ آب به جاده، از «كف» و «كناره‌ها» بود؛ براي حل مشكل كفِ جاده، لجن كفِ هور، خودش مانعِ نفوذ آب مي‌شد و به آرامي نشست مي‌كرد كه اين نشست، محسوس نبوده و مشكلي ايجاد نمي‌كرد. براي حلِ مشكل كناره‌ها هم با ريختن خاك رُس در كناره‌ها، مانعِ نفوذ آب شدند.

 

06 خاکریزی در مسیر احداث جاده در میان نی‌زارهای هورالهویزه

06 خاکریزی در مسیر احداث جاده در میان نی‌زارهای هورالهویزه

07 خاکریزی در مسیر احداث جادۀ سیدالشهدا

07 خاکریزی در مسیر احداث جادۀ سیدالشهدا

08 خاکریزی در مسیر احداث جادۀ سیدالشهدا

08 خاکریزی در مسیر احداث جادۀ سیدالشهدا

09 ترافیک بازگشت کمپرسی‌های خالی و رفتن کمپرسی‌های پُر

09 ترافیک بازگشت کمپرسی‌های خالی و رفتن کمپرسی‌های پُر

10 تسطیح مسیر جاده توسط بولدوزر پس از خاکریزی

10 تسطیح مسیر جاده توسط بولدوزر پس از خاکریزی

11 تسطیح مسیر جادۀ سیدالشهدا

11 تسطیح مسیر جادۀ سیدالشهدا

12تسطیح مسیر جادۀ سیدالشهدا

12تسطیح مسیر جادۀ سیدالشهدا

13 تسطیح مسیر جادۀ سیدالشهدا - حضور روحانیت در کنار سنگرسازان بی‌سنگر

13 تسطیح مسیر جادۀ سیدالشهدا - حضور روحانیت در کنار سنگرسازان بی‌سنگر

 

 

در احداث پل خيـبر، ني‌ها مانعِ انجام كار بودند اما در احداث جادة سيدالشهدا اين‌گونه نبود و ني‌زار، نقش به‌سزايي در استحكام جاده داشت به طوري كه ني‌ها جريان آب را كُند كرده و با ريختن خاك بر روي آن‌ها، به استحكام خاكِ جاده افزوده مي‌شد. اما همه‌جاي هور ني‌زار نبود و قسمت‌هايي از آن مانند يك درياچة كم‌عمق، فقط آب بود. در اين شرايط هنگام وزيدن باد، موج‌هايي در آب شكل مي‌گرفت كه اين امواج با كنارة جاده برخورد كرده و آن را مي‌خورد. اين رويداد كه اصطلاحاً «فرسايش آبي» نام دارد موجب كاهش نگران‌كنندة عرض جاده مي‌شد. به دليل هزينه‌هاي بالاي شن و ماسه، امكان استفاده از آن در تمام طول مسير نبود و درنهايت روشي كه جهادگران براي مقابله با فرسايش آبي به كار گرفتند، استفاده از ني‌هاي موجود در منطقه بود؛ جهادگران ريشة ني‌ها را در كنارة قسمت‌هايي از جاده كه عاري از ني‌ بود درون آب قرار مي‌دادند و با رشد و بزرگ‌شدن آن‌ها، براي اين قسمت‌هاي جاده هم حفاظ ايجاد مي‌شد.

 

14 تعریض و تقویت کناره‌های جادۀ سیدالشهدا

14 تعریض و تقویت کناره‌های جادۀ سیدالشهدا

15 تسطیح مسیر جادۀ سیدالشهدا

15 تسطیح مسیر جادۀ سیدالشهدا

16 خاکریزی توسط کمپرسی و تسطیح توسط بولدوزر

16 خاکریزی توسط کمپرسی و تسطیح توسط بولدوزر

17 خاکریزی توسط کمپرسی و تسطیح توسط بولدوزر

17 خاکریزی توسط کمپرسی و تسطیح توسط بولدوزر

 

قسمت‌هايي از هورالعظيم، «گذرگاه آب» بود و از آن‌جا كه زمان احداث جاده در فصل بهار و هنگام بارندگي‌ها بود، وقتي منطقه دچار سيلاب مي‌شد، شدتِ جريان آب در گذرگاه‌ها افزايش مي‌يافت. شدت جريان آب در گذرگاه‌هاي آبي، مانعِ ماندگاريِ خاك شده و احداث جاده را دچار مشكل مي‌كرد. بر اساس تجربه‌هاي قبليِ جهادگران، در اين گذرگاه‌ها نيز لوله‌هايي با دهانة بزرگ و طول 12 متر تعبيه گرديد تا آب از طريق اين لوله‌ها از زيرِ جاده عبور كرده و به آن آسيب وارد ننمايد. با اين كار، جريان آب از لوله‌ها عبور مي‌كرد و مي‌توانستند بر روي لوله‌ها خاك ريخته و به احداث جاده ادامه دهند. بعد از اتمام ريختنِ خاك رُس، افزايش ارتفاع جاده از سطح آب به اندازة كافي و تكميل زيرساخت، نوبت به آماده‌كردن سطح جاده به وسيلة ماسه‌ريزي رسيد و روي جاده با ماسه پوشانده شد. معدن اين ماسه‌ها هم در فاصلة 120 كيلومتري و حواليِ شهر «رامهُرمُز» قرار داشت.

 

18 تردد کمپرسی‌ها بر روی جادۀ سیدالشهدا

18 تردد کمپرسی‌ها بر روی جادۀ سیدالشهدا

19 تعریض و تقویت کناره‌های جاده

19 تعریض و تقویت کناره‌های جاده

20تعریض و تقویت کناره‌های جاده

20 تعریض و تقویت کناره‌های جاده

 

عراق تلاش زيادي كرد تا مانعِ فعاليتِ احداث جاده شود و با آتش سنگين توپخانه، حملة بالگردها در شب و هدف قراردادن بولدوزرها و كمپرسي‌ها، زحمات زيادي براي سنگرسازان بي‌سنگرِ جهاد ايجاد كرد. نيروهاي جهاد، شبانه‌روزي و بدون وقفه به فعاليت خود ادامه داده و توانستند20 روز زودتر از موعد مقرر، جاده را به اتمام برسانند.

جادة سيدالشهدا كه در هورالعظيم احداث شد، داراي 14 كيلومتر طول، 15 تا 20 متر عرض و 3 متر ارتفاع از سطح آب بود. احداث آن، هر روز بيش از 200 متر پيش مي‌رفت و مدت 72 روز طول كشيد تا جاده تمام شود. براي احداث آن بين 2500 تا 3000 كمپرسي فعاليت داشتند كه روزانه چند بار خاك آورده و در جاده تخليه مي‌كردند. بيشترِ رانندگان كمپرسي، نيروهاي داوطلبِ مردمي بودند و حتي بعضي از آن‌ها كمپرسي‌هاي شخصي‌شان را براي احداث جاده به خدمت گرفته بودند. جهادهاي پانزده استان در احداث جاده فعاليت كردند و به گفتة مسئولين وقت پ.م.ج.ج بيشترين شهيد و مجروح، در ساخت اين جاده از طرف جهادگران تقديمِ انقلاب شد.

احداث اين جاده در لحظة اذان ظهرِ روز سوم شعبان، ميلاد حضرت سيدالشهدا(ع) به پايان رسيد و به گفتة جهادگران، 72 روز طول كشيد و 14 كيلومتر طول داشت. كنارِ هم قرارگرفتن اين اعدادِ مقدس، باعث شد اين جاده را «سيدالشهدا» بنامند و جهادگران با شعار «يا سيدالشهدا» كارِ خود را به پايان رساندند.

روحية ايثار و جهادگري، تأثير به‌سزايي در ساخت جاده داشت به طوري كه به نقل از جهادگران، گاهي شرايطي پيش مي‌آمد كه براي آن‌ها قابلِ باور نبود؛ به عنوان مثال در بعضي قسمت‌ها، در حالي كه هنوز خاكِ جاده نرم بوده و خوب كوبيده نشده بود، كمپرسي‌ها با وزن حدود 30 تُن از روي آن حركت مي‌كردند. گرچه آن‌ها به خاطر نرميِ جاده بالا و پايين مي‌شدند ولي شگفت‌انگيز بود كه اين وضعيت، مانعِ حركت‌شان نمي‌شد و كمپرسي‌ها با سرعت 60 يا 70 كيلومتر در ساعت به راه خود ادامه مي‌دادند. سرعت انجام كار با توجه به فشارِ آتش دشمن و كمبود امكانات، حاكي از كمك‌هاي الهي و عنايات ائـمة معصومين در ساخت جاده بود. اما هدية ويژه‌يي كه نصيب سنگرسازانِ بي‌سنگر شد، به پايان رسيدنِ موفقيت‌آميز جاده هم‌زمان با اذان ظهرِ روز سوم شعبان بود كه ماية فخر و مباهات ديگري براي اين دليـرمردان گرديد.

 

 21 حضور و شادی سنگرسازان بی‌سنگر در روز اتمام کار و افتتاح جادۀ سیدالشهدا

21 حضور و شادی سنگرسازان بی‌سنگر در روز اتمام کار و افتتاح جادۀ سیدالشهدا

22 شادی و شعاردادن جهادگران و رانندگان کمپرسی در روز افتتاح جادۀ سیدالشهدا

22 شادی و شعاردادن جهادگران و رانندگان کمپرسی در روز افتتاح جادۀ سیدالشهدا

23 تخلیۀ آخرین کمپرسی‌های خاک در صحنۀ اتمام و اتصال جادۀ سیدالشهدا

23 تخلیۀ آخرین کمپرسی‌های خاک در صحنۀ اتمام و اتصال جادۀ سیدالشهدا

24 تسطیح آخرین قسمت‌های جاده در روز افتتاح و تمام کار

24 تسطیح آخرین قسمت‌های جاده در روز افتتاح و تمام کار

25 نقطۀ اتصال و اتمام کار احداث جاده - خاکریری از هر دو طرف جهت تسریع کار

25 نقطۀ اتصال و اتمام کار احداث جاده - خاکریری از هر دو طرف جهت تسریع کار

26 شادی سنگرسازان بی‌سنگر و قربانی‌کردن گوسفند در لحظۀ اتصال دو سمت جادۀ سیدالشهدا

26 شادی سنگرسازان بی‌سنگر و قربانی‌کردن گوسفند در لحظۀ اتصال دو سمت جادۀ سیدالشهدا

27 شادی جهادگران سنگرساز بی‌سنگر در محل اتصال و اتمام کار احداث جادۀ سیدالشهدا

27 شادی جهادگران سنگرساز بی‌سنگر در محل اتصال و اتمام کار احداث جادۀ سیدالشهدا

28 شادی جهادگران سنگرساز بی‌سنگر در محل اتصال و اتمام کار احداث جادۀ سیدالشهدا

28 شادی جهادگران سنگرساز بی‌سنگر در محل اتصال و اتمام کار احداث جادۀ سیدالشهدا