ورود عضویت
ارسال فایل
پل شناور خیبر
13:28 - 1394/06/24
پل شناور  خیبر

پل شناور خيـبر

 

نيروهای پشتیبانی و مهندسی جنگ جهاد (پ.م.ج.ج) در بهمن‌ماه 1362 يك پل شناورِ 14 كيلومتري به نام «پل خيـبر» بر روی هورالعظیم ساختند كه راه مهمِ ارتباطي عقبة جبهه با خط مقدمِ «جزایر مجنون» بود.

با توجه به سابقة فنی و مهندسیِ مهندسین طراح جهاد در موضوع پل‌سازي در عرصه‌هاي مختلف، همة تجربه‌های قبلیِ اين نيروها در طراحی این پروژه به کار گرفته شد. عمدة مشكلاتِ طرح‌های قبلی، هزینة بالای ساخت، آسیب‌پذیری بسیار بالای پل در مقابل ترکش و سخت‌بودن روش مونتاژ و حمل و نقلِ پل بود که همگي در طراحیِ جدید براي پل خيـبر، برطرف شده بودند.

پل خيـبر، روی آب شناور بود و پایه نداشت. اين پل 14 کیلومتری، از دنبالِ هم قرارگرفتن حدود 2500 قطعة شناور تشكيل شده بود كه هركدام 6 متر طول و بيش از 3 متر عرض داشته و به وسیلة گوشواره و پیم به هم متصل شده بودند. هر قطعة پل، براي قابليّت شناوري بالاتر و امكان تحمل وزن بيشتر، چهار بالة شناور هم (به عنوان كمكي) در دو طرفِ خود داشت. شاسّی هر قطعه از پل، شامل 4 تیرآهنِ 14 لانه‌زنبوری بود که روی آن‌ها یک ورق 4 میلی‌متري آج‌دار قرار گرفته بود و چهار بالة اطراف پل هم با لولا و پیم به این شاسی وصل بود. در زیر شاسّی، باله‌ها بلوک‌های «پلی‌استایرن» با تسمه به آن محکم شده بودند. کار شناورکردن پل بر روی آب را همین بلوک‌های پلی‌استایرن انجام می‌دادند. توان شناوریِ هر قطعه از پل، 6 تُن بود.

 

 

 مختصری درباره احداث پل خیبر

 

مختصری دربارۀ چگونگی احداث پل خیبر

 

 

پس از عملیات رمضان، فشار بر ماشین جنگی عراق از دو محور فکّه و هورالعظيم ـ که يكي زمينِ رَملي و دیگری آب بود ـ به عنوان استراتژی نیروهای ایران در دستور كار قرار گرفت. حرکت از هر دو محور، بسیار مشکل و نیازمند اندیشیدن تدابیرِ مهندسی ـ رزمی و اطلاعاتیِ بالا بود. در همین راستا عملیات‌هاي «والفجرِ مقدماتی» در منطقة فکّه و «خيـبر» در منطقة هور طرح‌ریزی و اجرا شدند.

هورالعظیم در سال 62 از رودخانه‌های دجله، کرخه و میمه تغذیه می‌شد. عمق آب در شمال آن و هنگام طغیان رودخانه‌ها به 8 متر و در جنوب آن به 3 متر می‌رسید. عمق آب در فصل‌های مختلف سال تغییر می‌کرد. پوشش گیاهی هور غالباً نی‌زار بود ولی گونه‌هاي گياهيِ بردی، چولان گاطه و شبلان هم در آن دیده می‌شد. مساحت هورالعظیم در سال 62  حدود 2200 کیلومترمربع بود. هم‌اكنون به علت كاهش آبِ ورودي از دجله و كرخه، قسمت عمدة هورالعظیم خشک شده است.

در بخش عراقيِ هورالعظيم، دو جزیرة مصنوعيِ پولیگونی‌شكل به نام‌های «مجنون شمالی» و «مجنون جنوبی» وجود داشت که سال‌ها قبل توسط عراق و براي بهره‌برداري از منابع نفتي ايجاد شده بود. اين جزاير اهميّت خاصی براي عراق داشتنه و به وسیلة يك دژ (خاكريز بلندي كه روي آن قابل تردد بود) به یکدیگر راه داشتند. اهمیت راهبرديِ این جزایر فقط به علت وجود دکل‌های فشارقوی برق، دکل‌های تقویتیِ رادیو و تلويزیون، تأسیسات و کارخانه‌های کاغذسازی و چاه‌های نفت نبود، بلکه نیروهای سپاه و ارتش درصورت فتح اين جزایر می‌توانستند جادة مواصلاتی و بسیار مهم بصره ـ العماره ـ بغداد را زیر ديد و آتشِ دقیق بگیرند. بصره، شهر بزرگ و بندری عراق محسوب می‌شد و تمام ادوات نظامیِ سنگین و کمک‌های بین‌المللی به عراق از طریق کشتی و بندر بصره به جبهه‌های آن می‌رسید.

رزمندگان اسلام، پس از شناسایی‌هاي دقیق جزایر و هورالعظيم، در اسفندماه سال 62 با انجام عمليات خيـبر و با استفاده از اصل غافلگیري، موفق به تصرف جزيرة مجنون شمالي و بخش اعظم جزيرة مجنون جنوبي شدند. اما پشت سرِ رزمندگان، آب بود و به عقبة جبهه متصل نبودند كه بايد این مشکل حل می‌شد.

نیروهای خط‌شکن به وسیلة قایق از آب عبور کرده و جزایر را فتح کردند، اما با قايق، امكان استقرار در جزایر و پشتيباني از نيروهاي خط مقدمِ آن‌جا براي بلندمدت، وجود نداشت. اتصال مطمئنِ جزایر به عقبه با احداث یک پل، راهِ حلّی بود که به ذهن می‌رسید. لذا فرماندهان سپاه ماه‌ها قبل از انجام عمليات خيـبر، اين مشکل را با فرماندهان پشتیبانی و مهندسی جنگ جهاد (پ.م.ج.ج) مطرح کردند. اين‌ها هم برای ساخت پلی که با شرایط هور مناسب بوده و نياز به زمان كمي براي احداث داشته باشد، مشغولِ مطالعه شدند.

با توجه به تجربة پل‌های بشکه‌ای و دوبّـه‌ای شهید «هزاردستان»، نقشه‌ها و نمونه‌های اولیه‌ای از پل ساخته شد. طراحی این پل برای استفاده در آب‌های با حداکثر سرعت 2 متر بر ثانیه بود كه مشخصات مخصوصِ به خود را داشت. ابتکار تلفیق فوم و فایبرگلاس در پل خيـبر، یک مزیّت بسیار عالی برای آن بود. زیرا پس از اصابت ترکش به پل، از شناوریِ آن کاسته نشده و پل غرق نمی‌شد. درواقع پل خيـبر، يك پل شناور ضدِ ترکش بود. قطعات نمونة پل در یکی از کارگاه‌های کمیتة فنی دفترِ مرکزی جهاد سازندگی ساخته شد. این در حالی بود که بسیاری از مسئولين هنوز با نگرانی و ناباوری به اجرای کار می‌نگریستند.

قطعات ساخته‌شده برای گذراندن مرحلة آزمایش به درياچة ورزشگاه آزاديِ تهران انتقال يافته و در حضور فرماندة وقت نیروی زمینی ارتش و معاون صنایع خودکفايی سپاه، آزمايش شدند. پس از موفقیت‌آمیز بودن آزمايش، فرماندهی سپاه، سفارش ساخت 30 كيلومتر از اين پل را به مهندسین جهاد داد. حداکثر زمان برای انجام پروژه هم 2/5 ماه تعيين شد.

در پاييز و زمستان سال 62 بيشترِ کارخانه‌های ایران تعطیل یا نیمه‌تعطیل بودند ولي می‌بایست همة امکانات کشور برای حفظ جزایر مجنون در عمليات آتي، بسیج می‌شد. حفظ جزایر به ساخت پل خيـبر وابسته بود و موضوع به اطلاع هیئتِ دولت رسید. هيئتِ دولت هم با وجود غیرِ قابلِ اجرا دانستنِ این پروژه از طرف برخی وزرا، دستور هماهنگیِ وزارتخانه‌های صنایع سنگین، صنایع سبک، بازرگانی، جهاد سازندگی و سپاه پاسداران را براي اجراي آن صادر کرد. به تمام این مشکلات، محرمانه‌بودن پروژه را هم كه بايد در طول فرآيند ساخت قطعات رعايت مي‌شد اضافه کنید!

عمق آب در هورالعظیم 3 متر بود. نی‌های قطور و متراکمِ آن، حدود 2 متر از سطح آب بالاتر بودند. تراکم نی‌ها آن‌قدر زیاد بود که امکان عبور از بین‌شان نبود. قایق‌ها فقط می‌توانستند از مسیرهای خاصی که نی وجود نداشت يا ني‌ها بريده شده بود عبور کنند و این موضوع، مسیر حرکت را طولانی کرده بود. عبور قایق از هر جایِ هور ممکن نبود و پروانة موتور آن یا به کف هور برخورد می‌کرد و یا با پیچیدنِ نی‌ها به دورِ آن، از کار می‌افتاد. در نقشه‌برداری‌های اولیه، مسیر مستقیمی را پیدا کردند. بریدن نی‌های 5 متریِ قطور و متراکم، کار دشواری بود. بچه‌های جهاد برای بریدن نی‌ها دستگاه بزرگی به نام «جبل» ساختند كه نی‌ها را از ریشه کَنده و لِه مي‌كرد. این دستگاهِ عظيم‌الجثّه خیلی خوب کار می‌کرد و طراحی و ساخت آن، قبل از اتمام کار پل انجام شد.

 

تولید بدون کارخانه

 

نقشة تمام قطعات پل آماده شده بود و به 5000 قطعة فلزی نیاز بود تا پل ساخته شود. کار تولید این قطعات بین 120 کارخانه که تخصص فلزکاری داشتند تقسیم شد. هیچ کارخانه‌يي نمی‌دانست قطعه‌يي را که دارد تولید می‌کند، قطعه‌يي از یک پل است؛ فقط مهندسِ ناظر کارخانه که در آن‌جا مستقر بود مي‌دانست. البته همة کارگران می‌دانستند که بازگشاییِ کارخانه و كارِ 24 ساعته طيِ 4 شیفت، مربوط به جبهه می‌باشد.

 

 

 

01 جهادگران در حال بستن قطعات پل خیبر به هم

 

01 جهادگران در حال بستن قطعات پل خیبر به هم

 

 

02 پل خیبر همراه با قطعات شناور ذخیره - جهت جایگزینی قطعات آسیب‌دیده از آتش دشمن

 

02 پل خیبر همراه با قطعات شناور ذخیره - جهت جایگزینی قطعات آسیب‌دیده از آتش دشمن

 

 

تمام قطعات پل همانند قطعات یک جورچين (پازل) در گوشه و کنار ایران تهیه شده و برای مونتاژ به اهواز حمل شدند. برای این که تمام قطعات با کمترین خطا ساخته شده و در زمان نصب، به راحتی به همديگر نصب شوند، مهندسین جهاد به نقشه اکتفا نکرده و برای هر کارخانه «جیکوفیکسچری» تهیه كرده بودند که قطعات تولیدی، با آن تست و چك می‌شد تا کار، دقیق و بی‌نقص انجام شده باشد. تولید بلوک‌های پلی‌استایرن هم به همین شکل بین کارخانه‌های مختلفِ سراسر کشور تقسیم شد.

 

 

 

03 جهادگران در حال نصب قطعات پل خیبر

 

03 جهادگران در حال نصب قطعات پل خیبر

 

04 انتهای پل 14 کیلومتری خیبر در جزیرۀ مجنون (خیبر) شمالی

 

04 انتهای پل 14 کیلومتری خیبر در جزیرۀ مجنون (خیبر) شمالی

 

 

05 محل استقرار ضدهوایی در مسیر پل خیبر

 

05 محل استقرار ضدهوایی در مسیر پل خیبر

 

06 مسیر پل خیبر در آب‌های هورالهویزه

 

06 مسیر پل خیبر در آب‌های هورالهویزه

 

07 ابتدای پل خیبر در ساحل هورالهویزه در خاک ایران

 

07 ابتدای پل خیبر در ساحل هورالهویزه در خاک ایران

 

08 ابتدای پل خیبر در ساحل هورالهویزه در خاک ایران

 

08 ابتدای پل خیبر در ساحل هورالهویزه در خاک ایران

 

 

تهیة نقشه‌های اولیه، نمونه‌سازی، آزمایش نمونه‌های اولیه، شناسایی تجهيزات و راه‌اندازی حدود 80 كارخانة تولیدی، تهیه و تدارک مواد اولیه، تهیة مواد اولیة پليمري و آهن‌آلات و انتقال آن‌ها به کارخانه‌ها، نظارت بر ساخت و انتقال قطعات ساخته‌شده به منطقة هورالعظیم، کارهايي بود که مهندسین پشتیبانی و مهندسی جنگ جهاد، طی مدت کوتاهی انجام دادند! نبود مواد اولیه برای ساخت پلی‌استایرن و سایر موادی که نقش شناوریِ پل را برعهده داشتند و نيز ورق و تیرآهن مورد نیاز، از ابتدایی‌ترین مشکلات بود. در سال 62 در کارخانه‌هایی که کارِ فلزیِ سازة پل را برعهده داشتند، صفحه‌سنگ و حتی دستکش برای جوشکاری قطعات فلزی، به اندازة كافي وجود نداشت، اما به لطف خدا و تدبیر مهندسین جهاد، تمام این کمبودها و مشکلات با تدبیر حل شد. راندمان کار جهاد در پروژة پل خيـبر، از راندمان كار «تونل توحید» هم بالاتر بود. این نوع مدیريت تولید را در دنیای امروز، «مدیریت تولید بدون کارخانه» می‌نامند.

 

 

 

09 پل خیبر در میان نی‌زارهای هورالهویزه به همراه پارکینگ اضطراری نصب‌شده

 

09 پل خیبر در میان نی‌زارهای هورالهویزه به همراه پارکینگ اضطراری نصب‌شده

 

10 نمونه‌ای از قطعات شناور پل خیبر در نمایشگاه هفتۀ دفاع مقدس در تهران

 

10 نمونه‌ای از قطعات شناور پل خیبر در نمایشگاه هفتۀ دفاع مقدس در تهران

 

 

کار نصب قطعات پل در هورالعظيم را نيز برادران سپاه و نيروهاي جهاد با كمك هم انجام دادند.