ورود عضویت
زیباترین دوران یافتن تجربه‌‌های ناب؛ اقتصاد مقاومتی

به قلم: فتح الله نادعلی

 همگان معتقدند که نقطة‌ عطف تاریخ انقلاب اسلامی و منشاء تحولات بزرگ و جهش‌های علمی جمهوری اسلامی، دوران حماسه هشت ساله است. خوشبختانه در ارتباط با دستاوردهای عظیم دفاع مقدس در حوزه‌های مختلف، اقدامات تحقیقی و ترویجی مناسبي صورت گرفته است؛ اما باید پذیرفت که این اقدامات در شأن آن سال‌های افسانه‌وش و هم سنگ عظمت آن دوران نيست. به بیان دیگر نسل جوان ما کم‌تر با دستاوردهای جنگ هشت‌ساله و میزان تأثیرگذاری آن در پیشرفت‌های خیره‌کننده جمهوری اسلامی آشنا هستند. 

آیا جامعه ما به صورت مستدل می‌داند که اگر حماسه هشت‌ ساله نبود؛ ما بخش عظیمی از داشته‌های کنونی را نداشتیم؟ آیا می‌داند؛ که جنگ با داشتن ظاهری خشن، برای ملت ایران یک نعمت بزرگ خدادادی بود؟ آیا با زبان آمار و تفسیر و تبیین لازم، ابعاد این نعمت الهی  براي جامعه ماروشنگری شده است؟
در این نوشتار سعی می‌شود، به صورتی گذرا و از زوایه‌ای دیگر به یکی از دستاوردهای آن سال‌ها پرداخته شود. امید است نتیجه این بررسی، شکری ناچیز در مقابل این نعمت بی‌کران الهی و قدردانی خالصانه‌ای در برابر اقیانوس بزرگ‌مردی آن رادمردان الهی باشد.
 در دوران دفاع مقدس، شاهد اتفاق عظیمی بودیم که هم دنیا را به حیرت واداشت و هم در درون باعث تحولات و خیرات گردید و آن اتفاق عظیم فوران ظرفیت ناشناخته ملت ایران بود. جامعه ایرانی در دوران دفاع مقدس و در اوج فشارهای‌همه‌جانبه دشمن و مسدود شدن تمام راه‌ها، با دو ویژگی ارزشمند به ایستادگی پیروزی‌آفرین ادامه داد.
 1. آموختن چگونگی کنار آمدن با کمبودها
 2. تلاش همه‌جانبه و فراگیر برای تأمین نیازهای اساسی.1
یکی دیگر از درس‌های ماندگار و همیشه کارآمد دوران جنگ،‌ منفعل نشدن در برابر اقدامات دشمن به ویژه در حوزه تحریم‌ها بود. مردم و تمام بخش‌های کشور، هنگام مواجهه با تحریم‌های شدید دشمن به خودتحریمی روی آورده و با تفکیک نیازهای ضروری و غیرضروری و حذف نیازهای غیرضروری، نیازهای ضروری را نیز به حداقل کاهش دادند.2
دوران دفاع مقدس، کلاس کاربردی کردن بسیاری از واژه‌ها، از جمله اقتصاد مقاومتی بود که پس از جنگ برای اولین‌بار از سوی مقام معظم‌رهبری(مدظله‌العالی) وارد ادبیات اقتصادی کشور گردید. 
در تقابل با جنگ تمام عیار هشت ساله دشمن و پدافند هوشمندانه و زیرکانه در مقابل تحریم‌های فلج‌کنندة‌ استکبار جهانی، این نوع مقاومت کارساز بودن خود را نشان داد. آیا در  شرايط كنوني كشور، برای اطمینان‌خاطر از تأثیرگذاری این حرکت اقتصادی در برابر تحریم‌های روزافزون ،‌دوران هشت‌ ساله تجربه کارآمد و اطمینان‌بخشی نیست؟ آیا این تجربه گران‌بها را نمی‌توان یکی از دستاوردهای راهبردی و استراتژیک حماسه هشت ساله دانست؟
مسلماً ایستادگی و مقاومت مهم‌ترین راهبرد دفاع از سنگر نظام جمهوری اسلامی است و مهم‌ترین آوردگاه عملی محقق شدن این راهبرد؛ دوران هشت ساله دفاع مقدس بود. 
ما در جنگ به وضوح یافتیم که پیروزی از آن ملتی است که مقاومت بیشتری در برابر فشارهای درونی و بیرونی بنماید. 
 ايران اسلامي در هشت سال حماسه و ایثار  ،تمرین واقعی دستیابی به اهداف اقتصاد مقاومتی را انجام داد و به رهایی از اقتصاد تک محصولی، تقویت و مصرف تولید داخلی، افزایش کیفیت تولیدات داخلی، دانش بنیان کردن تولید، اصلاح الگوی مصرف، غلبه بر مصرف‌گرایی، تورم، بیکاری، خنثی‌سازی تحریم‌ها و خودکفایی در تولیدات محصولات استراتژیک دست یافت ؛و این یافته‌ها بخشي از دستاورد هاي اقتصاد مقاومتی است. 
ما در هشت سال دفاع مقدس، جنگ را با پشتیبانی اقتصادی به پیش بردیم که در مقابل کارشکنی‌ها و شیطنت‌های دشمنان به خوبی مقاومت کرد.اقتصاد مقاومتی هشت ساله باعث مقاومت نظامی گردید و این مقاومت هدیه‌ای بزرگ را از خداوند بزرگ ستاند و آن پیروزی شیرین در آن نبرد نابرابر بود که « اِنّ مَعَ العُسْرِ یسْراً» و «إِنَّ اللّه مَعَ الصَّابِرِینَ»
آن‌چه باید بدان اشاره داشت این است که اقتصاد مقاومتی یک اقتصاد دفاعی نیست که مردم و نظام را در لاک دفاع تحلیل برنده وارد نماید و هر روز به روزهای سخت‌تر نزدیک شوند؛بلکه دقیقاً یک استراتژی اقتصادی تهاجمی است که با قرارگرفتن در سنگر آن‌، هر روز یک گام مؤثر به افق روشن اقتصادی نزدیک‌تر می‌شویم.
 از اولین روزهاي دفاع مقدس تا آخرین لحظه‌های آن، شاهد این حرکت‌ جهندة  و رو به جلو بودیم و اين نوع حرکت باعث گردید؛که دنیا در دیدگاه تخاصمی خود نسبت به ایران و نابودي نظام اسلامی تجدیدنظر نماید و با پذیرش قدرت مردم ایران و جمهوري اسلامي، با تمام قوا به فکر مهار آن برآید؛ تا لااقل توانسته باشد از رسوخ این فکر در منطقه و جهان جلو گيري نماید؛ و از آن پس استراتژی بازدارنده و مهارکننده ایران اسلامی بیش از پیش مورد توجه استکبار قرار گرفت و مهم‌ترین برگ برنده جهان غرب و امپریالیسم خبری در رسیدن به این هدف این بود که به دنیا ثابت کنند ؛ نظام مردم‌سالار دینی جمهوری اسلامی نمي تواند بدون وابستگی به آنها به اهداف خویش برسد. 
مقام معظم رهبری(مدظله العالی) در چند سال قبل اعلام فرمودند: «ما باید یک اقتصاد مقاومتی واقعی در کشور به وجود بیاوریم.»3
ایشان در دیدار با جمعی دیگر از محققان و پژوهشگران فرمودند: «اقتصاد مقاومتی یک شعار نیست، این یک واقعیت است».4
استکبار جهانی مسلماً با شناسایی دقیق نقاط قوت و ضعف نظام ما و با طراحی استراتژی فشار اقتصادی می‌خواهد به اهدافی دست یابد که تاکنون در جهت دستیابی به آن موفق نبوده است ؛ متمرکز شدن تمام قوای دشمن بر روی اقتصاد، در راستای لطمه‌زدن به رشد و رفاه ملی است. آن‌ها این تفکر را از ابتدای شکل‌گیری انقلاب اسلامی و در دوران دفاع مقدس در کنار سایر حربه عملی می‌ساختند؛ اما پس ازجنگ با درک واقعیات و مشاهده پیشرفت‌های علمی خیره‌کننده ايران از یک سو و حمایت‌های بی‌دریغ مردم درآورد گاه هاي مختلف سیاسی و اجتماعی، تمام قوای خویش را در راستای ایجاد مشکلات رفاهی و معیشتی متمرکز  نمودند؛ تا بتوانند  از اين طریق مردم را نسبت به نظام شان دلسرد نمایند. 
‌نسخه وحدت و اعتماد متقابل مردم و مسئولان در دفاع مقدس توانست بر همه قدرت‌های جهان فائق آید و اکنون ما می‌توانیم با بازشناسی آن دوران و دریافت آموزه‌هاي آن، ضمن طراحی درست یک استراتژی اقتصادی صحیح و کارآمد و تبیین شرح وظایف همة بخش‌های مدیریتی، اقتصادی، قانون‌گذاری، نظارتی و… و اعتماد بیش از پیش به مردم،  در این نبرد سخت و نفس‌گیر نيز، هم‌چون حماسه هشت‌ساله، پیروز و سربلندباشيم. در این راستا، جدی گرفتن دشمن، یقین داشتن به ظرفیت و توانایی هاي بومی، تقویت مدیریت کارشناسی شده در تمام بخش‌ها، استفاده حداکثری از زمان، حرکت بر اساس برنامه،‌ هم‌جهت شدن مسئولان نظام در راستای یک مقاومت هوشمند و هدفدار، صداقت در بیان نقاط قوت و ضعف،  تحليل مناسب از حربه‌های دشمنان و… می‌تواند دستیابی به این پیروزی را کم‌هزینه‌تر نماید. 
درک صحیح از نوع تهاجم دشمن و دفاع متناسب با آن، از جمله درس‏های آموزنده و ماندگار دوران دفاع مقدس است. ما در  آن سال‏ها یافتیم که  چگونه در مقابل تهاجم نظامی دشمن به بهترین شکل  ايستادگي نماييم؛ یافتیم که در برابر شبیخون فرهنگی دشمن، جنگ رسانه‌ای،‌ حملات سایبری و… چگونه مقاومت کنیم و اکنون آموزه زیبا و واقعی دفاع مقدس در عرصه اقتصاد را باید به کار بگیریم ؛ «اقتصاد مقاومتی در برابر تهاجم همه جانبه اقتصادی استکبار».
 گرچه مقاومت در مقابل تهاجم استکبار سی و چهارمین سال خود را سپری می‌کند و  ما در اين مدت در محاصره اقتصادی، تحریم هاي همه جانبه و جنگ اقتصادی نيز بوده ایم؛ اما این بار دشمن با تجربه شکست  قبلي خويش ،به شکلی اثرگذارتر  وارد شده است .
پس از پیروزی انقلاب  اسلامي در شش دوره کلی تحریم‌های آمریکا و هم‌پیمانان‌شان با محوریت صهيونيست‏ها  بر ايران تحمیل شده است.  
- دوره اشغال لانه جاسوسی از 1979 تا 1981
- دوران دفاع مقدس از 1981 تا 1988
- دوران سازندگی از 1989 تا 1992
- دوران اعلام استراتژی مهار دو جانبه از 1993 تا 2001
- دوران پس از واقعه یازدهم سپتامبر 2001 تا 2006
- دوران آغاز قطع‌نامه هاي شورای امنیت از 2006 تاکنون 
بررسی ادوار تحریم‌ها، نشان می‌دهد که سخت‌ترین و فراگیرترین دوران، دوران هشت‌ ساله دفاع مقدس بوده است. آن‌چه مسلم است دفاع ما هنگامی به پیروزی نشست که دشمن هرگز ضعیف‌تر از هم‌ اکنون نبود؛ و اکنون که ما هزاران برابر منسجم‌تر، قوی‌تر و باتجربه‌تر از آن دورانیم و جهان استکبار دریافتن، متحدان خویش،‌ محدودتر از گذشته است؛ می‌توان این دوران سخت  رانیز با موفقیت  به پايان برد.
مهم‌ترین مؤلفه اقتصاد مقاومتی، خودباوری و اعتماد جامعه است؛ همان شاخصه‌ای که برگ برندة‌ نظام مردم‌سالاری ما در گذر از هم موانع و مشکلات بوده است. 
به نظر می‌رسد در راستای تبیین اقتصاد مقاومتی و مؤلفه‌های آن و وظایف هر بخش جامعه در این دفاع و آموزه‌های برگرفته شده از دوران هشت ساله در اين ارتباط، کمتر به روشنگری و آگاه‌سازی جامعه پرداخته شده است. در زیر به نمونه‌هایی از موضوعات قابل پژوهش اشاره می‌شود.  ؛ پیشنهاد می‌گردد که صاحب‌نظران این رشته، ضمن  يافتن موضوعات ديگر واقدامات پژوهشی در این راستا و انعکاس نتیجه آن به جامعه، راه گذر از این دوران استثنایی را هموار نمایند. 
1. اثرگذاری خودباوری و اعتماد در گذر از تحریم، به عنوان مؤلفه مشترک در پیروزي هشت سال دفاع مقدس و اقتصاد مقاومتی.
2. دفاع مقدس یعنی دفاعی مستقل، خودکفا و مولد در برابر تهاجم نظامی دشمن و اقتصاد مقاومتی یعنی اقتصاد خودکفا، مولد، مستقل و شکوفا در راستای گذر از تحریم‌های همه جانبه.
3. عناصر فکری و فرهنگی در تحقق اقتصاد مقاومتی.
4. لزوم واقعی دانستن نقشه،‌خواست و قدرت دشمن در مهندسی فرهنگ اقتصاد مقاومتی در جامعه.
5. تولید  و عدالت اقتصادی به عنوان یک مأموریت الهی  و یک ارزش در رفتارهای اجتماعی، از اساسی‌ترین بسترهای موفقیت در اقتصادی مقاومتی.
6. الگوهای عملی دفاع مقدس در حوزه عملکردهای اقتصادی مردم و مسئولان.
7. حضور در سنگرهای مقاومت هشت ساله و حضور و ماندگاری در سنگر تولید و صرفه‌جویی و پذیرش فرهنگ اقتصاد مقاومتی، ارزش‌های اساسی و مشترک.
8. پیروزی هشت‌ ساله نتیجه سیاستگذاری درست نظامی و سیاستگذاری درست در اقتصاد کشور لازمه پیروزی در اقتصاد مقاومتی.
9. نقش دلباختگی به اقتصاد غرب و ظواهر آن در راستای ایجاد مشکل در مسیر اقتصاد مقاومتي.
10. راه‌های کم‌کردن فاصله بین رهنمودهای مقام معظم رهبری و رفتار مديران و مجریان کشور در راستای تحقق اقتصاد مقاومتی.
افتخار ما این است که با تولد نظام جمهوری اسلامی، دریچه‌ای از عزت و سربلندی بر ما گشوده شد و با دفاع مقدس، چشمه جوشان کمالات و فضیلت‌های بی‌کران، برما ارزانی گردید. جنگ گنجینه‌ای بزرگ از تجربیاتی است که می‌تواند کشور را در مديريت تمام بحران‏ها یاری بخشد. و اکنون که آزمایش دیگری از سوی خداوند بزرگ مقدر گردیده؛ما می‌توانیم با توکل بر ذات بی‌مثال کردگار و با وفاق و وحدت حول محور ولایت فقیه و اقداماتی چون مبارزه با اشرافی‌گری، ساده‌زیستی، مشارکت مردمی، نهادینه کردن حمایت از تولیدات ملی، استفاده از همه ظرفیت‌های کشور، عقلانیت اقتصادی و نگاه مولد به خود اتکایی و خودکفایی، از این امتحان الهی نیز سربلند بیرون آییم و اقتدار و سربلندی در تمام زمینه‌ها را به این نسل و آیندگان هدیه نماییم. هدفی که بی‌شک دست یافتنی است و وعده حتمی خداوند بزرگ است. 
پی‌نوشت‌ها:
1. برگرفته از مقاله دفاع مقدس، دستاوردهای اقتصادی، اقتصاد مقاومتی، محمدعلی محسن‌زاده
2. همان
3. سخنان مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) در جمع گروهی از کارآفرینان، 16/ 6/ 1389
4. سخنان مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) در جمع گروهی از محققان و پژوهشگران، 8/ 5/ 1391